top of page

Je kunt geluk kopen (als je het goed aanpakt).

Inleiding

“Geld maakt niet gelukkig.”
Een gezegde dat we allemaal kennen — maar is het eigenlijk waar? Geld kan bijdragen aan geluk, maar vaak niet op de manier die we verwachten. Zodra de basisbehoeften zijn vervuld, bepaalt niet langer het absolute bedrag dat we verdienen ons welzijn, maar hoe we dat geld besteden.

 

Stel je Anna en Sara voor.

Anna koopt de nieuwste iPhone 17 met haar bonus. Ze is ontzettend blij met haar telefoon en laat hem trots aan iedereen zien. Maar al snel raakt ze eraan gewend, en de telefoon wordt een onderdeel van haar dagelijkse routine.

Sara gebruikt hetzelfde bedrag voor een weekendje weg met haar familie. Maanden later kijkt ze nog steeds met plezier terug op de gedeelde momenten.

Dit voorbeeld laat zien dat sommige aankopen terugkerend geluk of mooie herinneringen kunnen opleveren, terwijl andere na een tijdje geen waarde meer toevoegen aan je geluk — en soms zelfs je verwachtingen (je “standaard”) permanent verhogen.

Waarom is dat zo? En hoe kunnen we onze uitgaven beter richten op blijvend plezier en welzijn?

In dit artikel bespreken we de belangrijkste mechanismen vanuit wetenschappelijk onderzoek: ervaringen versus materiële goederen, tijd kopen, prosociaal uitgeven, variatie versus gewenning en identiteit-gebaseerde consumptie.
We koppelen deze inzichten ook aan de eerder besproken thema’s uit deze serie: verliesaversie (artikel 1), mentale boekhouding (artikel 2), planners versus doeners (artikel 3) en stress & identiteit (artikel 4).

ā€‹

Maakt geld gelukkig?

De kracht van ervaringen

Onderzoek laat consequent zien dat ervaringen meer geluk opleveren dan bezittingen.
Waar een nieuwe jas of telefoon snel “gewoon” wordt, blijven ervaringen levendig aanwezig in ons geheugen. Bovendien delen we ervaringen vaak met anderen, wat onze sociale relaties versterkt — en sociale verbondenheid is een van de sterkste voorspellers van welzijn.

  • Herinneringen blijven levend: we kunnen een vakantie of concert keer op keer herbeleven.

  • Minder vergelijking: bezittingen nodigen uit tot vergelijken (“wie heeft de grootste auto?”), terwijl ervaringen minder meetbaar en persoonlijker zijn.

  • Verbondenheid: gedeelde ervaringen smeden banden die langer duren dan bezit. In onze vriendengroep delen we regelmatig oude foto’s van momenten die we samen hebben meegemaakt.

Studies:

  • Nicolao, Irwin & Goodman (2009) lieten zien dat ervaringen meer geluk opleveren dan materiële aankopen — mits de ervaring positief was.

  • Stenlund et al. (2024) bevestigden dat zelfs dagelijkse uitgaven aan ervaringen en educatie bovengemiddeld bijdragen aan positieve emoties.

Koppeling met eerdere weken:

  • Verliesaversie (Week 1): veel mensen aarzelen om geld uit te geven aan ervaringen omdat bezittingen tastbaar blijven terwijl ervaringen “weg” zijn. Toch blijkt juist dat soort “vluchtige” ervaringen blijvend geluk te geven.

  • Mentale boekhouding (Week 2): we reserveren vaak aparte mentale budgetten voor bezittingen (“investering”) versus ervaringen (“luxe”). Maar het is rationeler om ervaringen te plaatsen in de categorie “investering in geluk”.
     

Tijd kopen

Waarom tijd waardevoller is dan spullen
In een wereld waar tijdsdruk een van de grootste stressfactoren is, blijkt tijd kopen een van de meest effectieve manieren om welzijn te vergroten.
Door huishoudelijke taken uit te besteden of reistijd te verkorten, creëren we ruimte voor de dingen die echt belangrijk zijn: rust, relaties, persoonlijke groei.

Hier moeten we zelf nog veel van leren. Rationeel weten we dat één dag minder werken ons nu meer rust zou geven, maar we durven die stap niet te zetten omdat het betekent dat we onze langetermijndoelen later bereiken — of omdat het onze carrière negatief kan beïnvloeden.

Studies:

  • Whillans et al. (2017) lieten zien dat mensen die geld besteden aan tijdbesparende diensten gelukkiger zijn dan mensen die materiële goederen kopen.

  • Whillans, Macchia & Dunn (2019) ontdekten dat afgestudeerden die tijd belangrijker vonden dan geld, een jaar later significant gelukkiger waren.

Koppeling met eerdere weken:

  • Planners vs. Doeners (Week 3): planners investeren vaak in de toekomst (bijv. sparen), maar vergeten soms de tijd in het heden. Tijd kopen is een manier om planner en doener in balans te brengen.

  • Stress & Identiteit (Week 4): tijdsdruk ondermijnt ons gevoel van controle en identiteit. Geld gebruiken om tijd terug te winnen is dus niet alleen praktisch, maar ook psychologisch herstellend.
     

Prosociaal uitgeven

De kracht van geven
Een van de meest consistente bevindingen in de psychologie: geven maakt gelukkig.
Het effect is vaak sterker en blijvender dan geld uitgeven aan onszelf.
Nederland is een van de meest gulle landen — ongeveer driekwart van de mensen doneert aan goede doelen.

Waarom werkt dit?

  • Sociale verbondenheid: geven creëert dankbaarheid en versterkt relaties.

  • Betekenis: prosociaal gedrag sluit aan bij onze waarden en zingeving.

  • Positieve emoties: de vreugde van anderen werkt aanstekelijk.

  • Identiteit en zelfwaardering: door te geven of te doneren, versterk je je zelfbeeld.

Studies:

  • Aknin, Dunn & Norton (2020) bevestigden dat prosociaal uitgeven systematisch tot meer geluk leidt.

  • Mogilner & Norton (2016) lieten zien dat de sociale dimensie (samen geven of het effect zien) cruciaal is.

Koppeling met eerdere weken:

Variatie versus gewenning

Het probleem van gewenning
Stel je koopt een mooie nieuwe auto.
In de eerste weken geniet je van de geur van het leer, de krachtige motor en de complimenten van vrienden. Maar na een paar maanden voelt de auto gewoon als… je auto. De glans is verdwenen.

Psychologen noemen dit hedonic adaptation: de neiging van mensen om aan nieuwe omstandigheden te wennen, positief of negatief.

Strategie: Variatie
Hoe doorbreek je dat patroon? Het antwoord: variatie.

Wanneer we steeds dezelfde dingen kopen of ervaren, neemt het effect snel af. Een wekelijks diner in exact hetzelfde restaurant kan routine worden, terwijl nieuwe gerechten of verrassingen de ervaring fris houden. Variatie herstelt de “nieuwigheid” die onze hersenen stimuleert en voorkomt dat geluk vervaagt.

Praktische voorbeelden:

  • Bezoek elk jaar een andere vakantiebestemming: afwisselend een stedentrip, natuurvakantie of culturele ervaring.

  • Wissel je dagelijkse koffie-to-go af: soms met een vriend, soms in een nieuw café, soms met een luxe gebakje.

  • Plan kleine verrassingen voor jezelf of je gezin: een onbekende wandelroute, spontane filmavond of een nieuw gerecht koken.

Studies:

  • Gladstone et al. (2024) ontwikkelden het Hedonic Adaptation Prevention Model. Hun onderzoek toont dat mensen die variatie in hun plezieruitgaven brengen, langer positieve emoties ervaren.

Koppeling met eerdere weken:

“Geluk gaat niet over meer van hetzelfde doen, maar over hetzelfde op een andere manier doen.”
 

Identiteit-gebaseerde consumptie

Zelfexpressie via consumptie
Volgens de self-congruity theorie (Sirgy, 1982) zoeken mensen aankopen die passen bij hun werkelijke of ideale zelfbeeld. Consumptie is dus niet alleen functioneel, maar ook symbolisch.

Positieve effecten:

  • Authenticiteit: aankopen die aansluiten bij intrinsieke waarden verhogen welzijn.

  • Betekenis: ze dragen bij aan zingeving.

  • Sociale verbondenheid: gedeelde identiteit versterkt de gemeenschap.

Voorbeeld: jij en een groep vrienden besluit een marathon te lopen en koopt nieuwe hardloopschoenen. Die schoenen dragen ongetwijfeld bij aan je geluk — zeker vergeleken met de pizza die je op zaterdagavond bestelt omdat je niet wilde trainen.

Studies:

  • Sprott, Czellar & Spangenberg (2009) lieten zien dat merken die aansluiten bij iemands identiteit tot grotere tevredenheid leiden.

Negatieve effecten:

  • Materialisme: als consumptie draait om status of imago, daalt welzijn.

  • Mismatch & spijt: aspiratie-aankopen die niet bij je identiteit passen veroorzaken dissonantie.

  • Gewenning: zelfs identiteit-gerelateerde aankopen verliezen hun glans als ze niet dagelijks geïntegreerd worden.

Koppeling met eerdere weken:

  • Stress & Identiteit (Week 4): uitgaven die passen bij je identiteit verminderen stress; status-uitgaven verhogen stress.

  • Verliesaversie (Week 1): statussgoederen nodigen uit tot vergelijking en gevoelens van verlies (“ik loop achter”), wat leidt tot ontevredenheid in plaats van geluk.
     

Praktische lessen

  • Doe een uitgavencheck: welke aankopen dragen echt bij aan je geluk?

  • Investeer in ervaringen: richt meer van je budget op activiteiten en educatie.

  • Koop tijd terug: besteed geld om tijd te winnen voor dingen die je identiteit en welzijn versterken.

  • Geef bewust: maak prosociaal uitgeven een gewoonte, groot of klein. Help anderen.

  • Check identiteit: vraag jezelf af, “koop ik dit uit authenticiteit of om anderen te imponeren?”
     

Bronnen (met DOIs)

  • Nicolao, L., Irwin, J. R., & Goodman, J. K. (2009). Journal of Consumer Research. DOI: 10.1086/597049

  • Stenlund, S., et al. (2024). Communications Psychology. DOI: 10.1038/s44271-024-00166-6

  • Whillans, A. V., et al. (2017). PNAS. DOI: 10.1073/pnas.1706541114

  • Whillans, A. V., Macchia, L., & Dunn, E. W. (2019). Science Advances. DOI: 10.1126/sciadv.aax2615

  • Aknin, L. B., Dunn, E. W., & Norton, M. I. (2020). Journal of Personality and Social Psychology. DOI: 10.1037/pspa0000191

  • Mogilner, C., & Norton, M. I. (2016). Current Opinion in Psychology. DOI: 10.1016/j.copsyc.2015.10.018

  • Gladstone, J. J., et al. (2024). BMC Psychology. DOI: 10.1186/s40359-024-01599-8

  • Sprott, D. E., Czellar, S., & Spangenberg, E. R. (2009). Journal of Marketing Research. DOI: 10.1509/jmkr.46.4.552

  • Kasser, T., & Ryan, R. M. (1996). Journal of Personality and Social Psychology. DOI: 10.1037/0022-3514.79.5.878

bottom of page